W debacie o rynku pracy i bezrobociu, publicyści i politycy o orientacji liberalnej i socjalliberalnej wskazują na elastyczność jako konieczny wymóg prawidłowego działania współczesnego rynku pracy. Pod tym terminem najczęściej rozumie się zdolność rynku pracy do przystosowywania się do zmieniających się warunków, która przejawia się w czterech sferach :

• stanu zatrudnienia (elastyczność oznacza tu szybkie i tanie redukowanie lub zwiększanie zatrudnienia w zależności od sytuacji na rynku);

• czasu pracy (elastyczność w tym zakresie pozwala na swobodne zmiany dziennego, tygodniowego, miesięcznego i rocznego czasu pracy poszczególnych pracowników, w zależności od potrzeb wynikających z sytuacji gospodarczej);

• płac (inaczej „giętkość płac” - możliwość dostosowywania ich do koniunktury);

• podaży pracy (czyli zdolności pracowników do przemieszczania się zarówno pomiędzy branżami i przedsiębiorstwami, jak i pomiędzy różnymi regionami a nawet krajami).

Elastyczność we wszystkich wymienionych wyżej sferach jest przez w Polsce traktowana zarówno jako wymóg funkcjonalny (konieczny do prawidłowego funkcjonowania gospodarki), jak i środek przynoszący pożądane efekty – w rodzaju zmniejszenia bezrobocia i zapewnienia mobilności siły roboczej. Ponieważ krajową debatę publiczną w dużej mierze zdominowali zwolennicy liberalnej opcji światopoglądowej, to nie ma w niej zbyt wiele miejsca dla poglądów przeciwnych. Tymczasem, elastyczność w wymiarach zatrudnienia, czasu pracy i płac jest zjawiskiem drastycznie pogarszającym sytuację zawodową i społeczną osób, które są zatrudniane w takich warunkach. Jest to prawda od dawna znana w ruchu pracowniczym i wśród zwolenników lewicowego punktu widzenia.

Na pozór wszystko jest w porządku. Do ochrony interesów pracowników stworzono odrębną dziedzinę prawa i osobny kodeks, a także sądownictwo i służbę kontrolną. Kłopot w tym, że można w Polsce pracować przez długie lata i oficjalnie nie być pracownikiem.

Tekst jest zapisem wystąpienia wygłoszonego na trzeciej edycji "Pilarszczyzny", zorganizowanej przez Śląską Komisje OZZ Inicjatywa Pracownicza, poszerzonym o refleksję po dyskusji jaka miała miejsce przy tej okazji.

Rok temu, podczas V Ogólnopolskiej Konferencji Pracowniczej, staraliśmy się wspólnie zastanowić nad problematyką tzw. "elastycznych form zatrudnienia" i konsekwencjami jakie rodzi to zjawisko dla szeroko pojętych ruchów pracowniczych (tak związków zawodowych, jak i organizacji społecznych i politycznych). Niestety, zabrakło wtedy czasu na głębszą dyskusję na temat strategii jakie ruchy pracownicze powinny rozwijać wobec rozwoju elastycznego zatrudnienia i konferencja miała charakter jedynie (lub aż) prezentacji problemu z punktu widzenia uwarunkowań prawnych i ekonomicznych, a także konsekwencji społecznych i psychologicznych. Tym razem, chciałbym problematykę elastycznego zatrudnienia - a konkretniej pracy czasowej - przedstawić właśnie w tym aspekcie, jaki pominęliśmy na OKP, to znaczy: analizy problemu jako konkretnego wyzwania dla ruchów społecznych i związków zawodowych.

W polskich mediach trwa kampania propagandowa dotycząca modelu rynku pracy, jaki ma zostać stworzony w naszym kraju. "Złemu" zachodnioeuropejskiemu socjalowi, który "doprowadził do katastrofy" przeciwstawia się "dobre" państwo neoliberalne - Stany Zjednoczone. Jak każda propaganda tak również i ta przemilcza wszelkie niewygodne fakty, takie jak na przykład wynikające z wprowadzenia systemu amerykańskiego powstanie całej grupy "working poor" czyli pracujących biedaków.

Dwadzieścia pięć lat po sierpniowym zrywie elita polityczna zdecydowała się zafundować społeczeństwu medialną szopkę, w której masowy protest robotniczy sprowadzono do walki o niepodległość i wolny rynek. Zadowolone twarze decydentów polityki i biznesu wypełniły znów ekrany telewizorów, aby przekonać nas, że wielka rewolucja "Solidarności" osiągnęła swoje cele. Robotnicy i ich problemy stanowili tylko tło dla tych, którzy weszli po ich plecach na szczyty kariery.